آیا اطلاعات هارد فرمت شده قابل بازیابی است؟ روش‌های ریکاوری فایل‌های حذف شده
- سه‌شنبه 21 مهر 1405
- معرفی استارتاپ
با فرمت شدن هارد ممکن است اطلاعات کاربر ظرف چند ثانیه از بین برود. گاهی یک هارد به اشتباه فرمت می‌شود و گاهی پارتیشن‌بندی آن تغییر می‌کند. در بعضی موارد هم با فرمت شدن هارد، تمام اطلاعات در خطر از بین رفتن قرار می‌گیرند. حال پرسشی که پیش می‌آید این است که: آیا اطلاعات هارد فرمت شده قابل بازیابی است؟
خوشبختانه، در بسیاری از موارد، پاسخ مثبت است. هرچند شانس ریکاوری هارد فرمت شده به نوع فرمت، وضعیت هارد و نوع حافظه بستگی دارد. نکته مهمی که بعد از فرمت شدن هارد باید به آن توجه داشته باشید این است که اطلاعات جدیدی روی آن نوشته نشود. چرا که هرچه سریع‌تر استفاده از هارد متوقف شود، احتمال بازیابی اطلاعات بیشتر می‌شود.
بعد از فرمت چه اتفاقی برای فایل‌ها می‌افتد؟ چه روش‌هایی برای ریکاوری وجود دارد؟ چه زمانی بهتر است به جای امتحان کردن روش‌های مختلف، هارد را به یک مرکز تخصصی بازیابی اطلاعات بسپاریم؟ در ادامه به این پرسش‌ها پاسخ داده شده است. با ما همراه شوید.
فهرست سرفصل ها
بعد از فرمت شدن هارد چه اتفاقی برای اطلاعات می‌افتد؟
فرمت شدن هارد همیشه به معنی پاک شدن فوری تمام داده‌های موجود روی آن نیست. در بسیاری از فرمت‌های سریع، ساختار فایل‌ها و اطلاعات مربوط به محل قرارگیری آنها تغییر می‌کند و سیستم‌عامل فضای هارد را خالی در نظر می‌گیرد. به زبان ساده، ممکن است فایل هنوز از نظر فیزیکی روی بخش‌هایی از هارد وجود داشته باشد، اما سیستم‌عامل دیگر مسیر دسترسی معمول به آن را نداشته باشد. به همین دلیل است که بعد از حذف فایل یا فرمت سریع، گاهی نرم‌افزارهای بازیابی اطلاعات می‌توانند بخشی از داده‌ها را پیدا کنند.
اما این وضعیت دائمی نیست. اگر بعد از فرمت، فایل‌های جدید روی همان بخش‌های هارد ذخیره شوند، اطلاعات قبلی به‌تدریج بازنویسی می‌شوند. در چنین شرایطی بازیابی فایل‌ها دشوارتر یا حتی غیرممکن می‌شود. بنابراین، مهم‌ترین کار بعد از فرمت اشتباهی، استفاده نکردن از هارد است!
آیا اطلاعات هارد فرمت شده همیشه قابل بازیابی است؟
خیر. هیچ روش ریکاوری نمی‌تواند در تمام شرایط، بازیابی اطلاعات را تضمین کند. شانس موفقیت به چند عامل مهم بستگی دارد که عبارتند از:
- نوع فرمت انجام‌شده
- میزان استفاده از هارد بعد از فرمت
- مقدار اطلاعات جدید نوشته‌شده روی هارد
- سلامت فیزیکی و الکترونیکی هارد
- نوع حافظه؛ HDD یا SSD
- وضعیت فایل‌سیستم و ساختار پارتیشن
- نوع و حجم فایل‌های موردنیاز
برای مثال، اگر یک HDD به‌صورت سریع فرمت شده و بعد از آن تقریباً هیچ اطلاعاتی روی هارد نوشته نشده باشد، شرایط برای ریکاوری معمولاً بهتر است. در مقابل، اگر بعد از فرمت، چندین گیگابایت اطلاعات جدید روی همان هارد ذخیره شده باشد، بخشی از داده‌های قبلی احتمالاً بازنویسی شده‌اند.
تفاوت فرمت سریع و فرمت کامل چیست؟
یکی از مهم‌ترین نکات در ریکاوری هارد فرمت شده نوع فرمت است؛ فرمت سریع و فرمت کامل.
- فرمت سریع یا Quick Format
در فرمت سریع، سیستم‌عامل ساختار فایل‌سیستم را دوباره ایجاد می‌کند و هارد را برای استفاده مجدد آماده می‌کند. در بسیاری از موارد، داده‌های قبلی بلافاصله از روی تمام سکتورهای هارد پاک نمی‌شوند. به همین دلیل، اگر بلافاصله متوجه اشتباه شوید و اطلاعات جدیدی روی هارد ذخیره نکنید، شانس بازیابی برخی فایل‌ها وجود دارد.
- فرمت کامل یا Full Format
فرمت کامل بسته به سیستم‌عامل و روش اجرا، بررسی و پردازش بسیار بیشتری روی فضای ذخیره‌سازی انجام می‌دهد و در نسخه‌های جدید سیستم‌عامل‌ها ممکن است بخش‌هایی از دیسک نیز بازنویسی یا صفرنویسی شوند.
در این شرایط، ریکاوری اطلاعات پیچیده‌تر می‌شود و باید وضعیت واقعی هارد بررسی شود. به همین دلیل، نمی‌توان فقط با شنیدن عبارت «هارد فرمت شده» درباره امکان بازیابی اطلاعات تصمیم گرفت. نوع فرمت و اتفاقاتی که بعد از آن رخ داده‌اند، اهمیت زیادی دارند.
بعد از فرمت شدن هارد چه کار کنیم؟
همان‌طور که گفته شد، هنگامی که هارد به اشتباه فرمت شده، مهم‌ترین کار این است که فرایند نوشتن اطلاعات جدید را متوقف کنید.
یعنی بهتر است:
- فایل جدیدی روی هارد ذخیره نکنید.
- نرم‌افزار جدید روی همان هارد نصب نکنید.
- فایل‌های بازیابی‌شده را روی همان هارد ذخیره نکنید.
- هارد را بی‌دلیل چندین بار اسکن نکنید.
- اگر هارد صداهای غیرعادی دارد، استفاده از آن را ادامه ندهید.
نکته مهم این است که فایل‌های بازیابی‌شده باید روی یک حافظه دیگر ذخیره شوند. برای مثال، اگر اطلاعات از درایو D بازیابی می‌شود، نباید فایل‌های خروجی دوباره روی همان درایو ذخیره شوند.
روش‌های ریکاوری فایل‌های حذف شده و هارد فرمت شده
بهترین روش بازیابی اطلاعات به وضعیت هارد بستگی دارد. در شرایط ساده، می‌توان از نرم‌افزارهای ریکاوری برای پیدا کردن فایل‌های حذف‌شده یا اطلاعات یک پارتیشن فرمت‌شده استفاده کرد. اما در خرابی‌های فیزیکی یا شرایط پیچیده‌تر، استفاده از نرم‌افزار همیشه انتخاب درستی نیست. در ادامه به بررسی بیشتر روش‌های ریکاوری هارد فرمت شده می‌پردازیم.
استفاده از نرم‌افزارهای ریکاوری اطلاعات
برای هاردی که از نظر سخت‌افزاری سالم است، می‌توان از نرم‌افزارهای تخصصی بازیابی اطلاعات استفاده کرد.
این برنامه‌ها با بررسی ساختار فایل‌سیستم و بخش‌های مختلف دیسک، تلاش می‌کنند فایل‌ها و پوشه‌هایی را که دیگر توسط سیستم‌عامل نمایش داده نمی‌شوند، پیدا کنند.
نرم‌افزارهای مختلفی برای این کار وجود دارند و قابلیت‌های آنها با یکدیگر متفاوت است. بعضی برنامه‌ها بیشتر روی بازیابی فایل‌های حذف‌شده تمرکز دارند و بعضی دیگر امکان جست‌وجوی عمیق‌تر روی پارتیشن‌های آسیب‌دیده یا فرمت‌شده را فراهم می‌کنند.
با این حال، استفاده از نرم‌افزار ریکاوری همیشه موفقیت‌آمیز نیست. به علاوه، اگر هارد مشکل فیزیکی داشته باشد یا اطلاعات مهمی روی آن قرار داشته باشد، یک اشتباه در فرایند بازیابی ممکن است شرایط را پیچیده‌تر کند.
بررسی پارتیشن و فایل‌سیستم
گاهی اطلاعات واقعاً حذف نشده‌اند و مشکل به پارتیشن یا فایل‌سیستم مربوط می‌شود. برای مثال، ممکن است هارد در ویندوز به‌صورت RAW نمایش داده شود یا یک پارتیشن به‌درستی شناسایی نشود.
در چنین شرایطی، بررسی ساختار پارتیشن و فایل‌سیستم قبل از انجام عملیات سنگین ریکاوری مفید است. البته نباید بدون آگاهی، گزینه‌هایی مانند Format،Initialize یا تعمیرات خودکار فایل‌سیستم را اجرا کرد. زیرا وقتی پای اطلاعات مهم در میان است، اولویت حفظ داده‌های موجود است.
آیا می‌توان بعد از فرمت، فایل‌ها را با نرم‌افزار بازیابی کرد؟
در برخی شرایط بله، اما نتیجه به وضعیت هارد بستگی دارد. اگر HDD سالم باشد، فرمت از نوع سریع انجام شده باشد و اطلاعات جدید زیادی روی هارد نوشته نشده باشد، نرم‌افزارهای ریکاوری شانس بیشتری برای پیدا کردن فایل‌ها دارند. اما اگر بعد از فرمت، حجم زیادی اطلاعات جدید روی هارد ذخیره شده باشد، احتمال بازنویسی فایل‌های قبلی افزایش پیدا می‌کند.
از طرف دیگر، اگر هارد علائمی مثل کندی شدید، قطع و وصل شدن، صدای کلیک، شناسایی نشدن یا خطاهای مکرر داشته باشد، بهتر است قبل از هرگونه ریکاوری نرم‌افزاری، وضعیت سخت‌افزاری آن بررسی شود.
آیا ریکاوری اطلاعات از SSD هم مثل HDD است؟
خیر. یکی از اشتباه‌های رایج این است که تصور کنیم روش بازیابی اطلاعات از SSD دقیقاً مشابه HDD است.
SSD برای مدیریت داده‌ها از فناوری‌هایی مانند TRIM استفاده می‌کند. این فناوری به سیستم‌عامل اجازه می‌دهد به SSD اعلام کند کدام بخش‌ها دیگر حاوی اطلاعات موردنیاز نیستند تا SSD بتواند آن فضا را برای استفاده مجدد مدیریت کند.
به همین دلیل، در بعضی شرایط، بازیابی اطلاعات حذف‌شده از SSD دشوارتر از HDD است. به‌خصوص اگر TRIM فعال باشد و عملیات‌های مدیریتی SSD فرصت پردازش داده‌های حذف‌شده را پیدا کرده باشند. بنابراین، اگر اطلاعات مهمی از روی SSD حذف یا فرمت شده است، بهتر است استفاده از آن را سریعاً متوقف کنید و قبل از اجرای ابزارهای مختلف، وضعیت دستگاه بررسی شود.
چه زمانی نباید خودمان هارد را ریکاوری کنیم؟
اگر هارد کاملاً سالم است و فایل‌ها به‌دلیل حذف یا فرمت اشتباه از دست رفته‌اند، استفاده از یک نرم‌افزار معتبر در شرایط مناسب ممکن است گزینه قابل بررسی باشد.
در شرایط زیر بهتر است ریکاوری را به یک متخصص بسپارید. هنگامی که:
هارد توسط سیستم شناسایی نمی‌شود.
هارد صدای کلیک یا صداهای غیرعادی دارد.
هارد مرتب قطع و وصل می‌شود.
ظرفیت هارد اشتباه نمایش داده می‌شود.
هارد بسیار کند شده است.
فایل‌ها باز نمی‌شوند یا حجم آنها غیرعادی شده است.
اطلاعات بسیار مهم یا غیرقابل جایگزینی روی هارد وجود دارد.
پارتیشن به‌صورت RAW نمایش داده می‌شود.
هارد دچار ضربه یا آسیب فیزیکی شده است.
در چنین شرایطی، نصب چند نرم‌افزار مختلف و اجرای اسکن‌های مکرر لزوماً کمکی به وضعیت نمی‌کند. حتی ممکن است نوشتن اطلاعات جدید یا انجام عملیات اشتباه، شانس بازیابی را کاهش دهد.
ریکاوری هارد فرمت شده در گارانتی سازگار
در مواردی که اطلاعات اهمیت زیادی دارند، بهتر است قبل از هر اقدامی وضعیت هارد توسط متخصص بررسی شود. در فرآیند ریکاوری هارد در سازگار ، ابتدا شرایط هارد و نوع مشکل بررسی می‌شود تا مشخص شود چه روشی برای بازیابی اطلاعات مناسب‌تر است. این بررسی اهمیت زیادی دارد. چون همه موارد ریکاوری شبیه هم نیستند. یک هارد ممکن است فقط به دلیل فرمت اشتباه نیاز به بازیابی نرم‌افزاری داشته باشد، در حالی که هارد دیگری به دلیل خرابی سخت‌افزاری یا آسیب به ساختار اطلاعات، به فرآیند تخصصی‌تری نیاز داشته باشد.
پس از بررسی اولیه، وضعیت اطلاعات و امکان بازیابی آنها مشخص‌تر می‌شود و سپس درباره ادامه فرایند تصمیم‌گیری می‌شود. این رویکرد کمک می‌کند به جای تعویض یا دستکاری غیرضروری قطعات، ابتدا علت مشکل مشخص شود.
اگر اطلاعات مهمی روی هارد دارید، بهتر است قبل از اجرای روش‌های مختلف ریکاوری، با یک متخصص مشورت کنید تا اقدام اشتباه باعث کاهش شانس بازیابی نشود.
هزینه ریکاوری هارد فرمت شده چقدر است؟
هزینه ریکاوری عدد ثابتی ندارد و نمی‌توان فقط بر اساس ظرفیت هارد درباره آن تصمیم گرفت. نوع خرابی، وضعیت فیزیکی هارد، نوع فایل‌سیستم، میزان آسیب اطلاعات، حجم داده‌های موردنیاز و روش مورد استفاده در بازیابی، همگی روی هزینه نهایی تأثیر دارند.
برای همین، در خدمات تخصصی ریکاوری معمولاً ابتدا هارد بررسی و تست می‌شود و بعد از مشخص شدن شرایط، درباره امکان بازیابی و هزینه آن تصمیم‌گیری می‌شود.
چگونه از فرمت شدن و حذف اطلاعات جلوگیری کنیم؟
بهترین روش برای جلوگیری از فرمت شدن و حذف اطلاعات، داشتن نسخه پشتیبان است. اگر فایل‌های مهمی دارید، نگهداری فقط یک نسخه از آنها روی یک هارد، ریسک بالایی دارد. بنابراین، برای نگهداری از اطلاعات مهم بهتر است حداقل یک نسخه پشتیبان از آنها تهیه کنید. برای فایل‌های کاری و اطلاعات حساس نیز استفاده از چند نسخه پشتیبان توصیه می‌شود.
همچنین، قبل از فرمت کردن هارد، تغییر پارتیشن یا نصب مجدد ویندوز، بهتر است نام درایو و محل ذخیره فایل‌های مهم را بررسی کنید. بسیاری از موارد از دست رفتن اطلاعات نه به دلیل خرابی هارد، بلکه به دلیل انتخاب اشتباه درایو هنگام فرمت کردن یا نصب سیستم‌عامل اتفاق می‌افتند.
جمع‌بندی؛ آیا اطلاعات هارد فرمت شده قابل بازیابی است؟
در بسیاری از موارد، اطلاعات هارد فرمت شده قابل بازیابی است. اما نمی‌توان برای همه هاردها یک نتیجه یکسان در نظر گرفت. اگر فرمت به‌صورت سریع انجام شده باشد و بعد از آن اطلاعات جدیدی روی هارد نوشته نشده باشد، شانس بازیابی معمولاً بالاتر است. در مقابل، بازنویسی اطلاعات، خرابی فیزیکی هارد و بعضی شرایط خاص SSD فرایند ریکاوری را دشوارتر خواهند کرد.
مهم‌ترین نکته این است که بعد از حذف یا فرمت اشتباهی، استفاده از هارد را متوقف کنید و قبل از انجام اقدامات مختلف، شرایط آن را بررسی کنید. اگر اطلاعات مهم هستند یا هارد علائم خرابی دارد، سپردن فرایند به یک مرکز تخصصی ریکاوری، انتخاب مطمئن‌تری نسبت به آزمون و خطا با نرم‌افزارهای مختلف است.
سوالات متداول
آیا اطلاعات هارد بعد از فرمت قابل بازیابی است؟
در بسیاری از موارد بله. شانس بازیابی به نوع فرمت، میزان استفاده از هارد بعد از فرمت و وضعیت سلامت آن بستگی دارد.
بعد از فرمت هارد چه کاری انجام دهیم؟
استفاده از هارد را متوقف کنید و هیچ فایل جدیدی روی آن ذخیره نکنید. اگر اطلاعات مهم هستند، قبل از اجرای ابزارهای مختلف ریکاوری با متخصص مشورت کنید.
آیا ریکاوری اطلاعات SSD فرمت شده امکان‌پذیر است؟
بسته به شرایط SSD و وضعیتTRIM، امکان بازیابی متفاوت است و معمولاً نمی‌توان آن را دقیقاً مانند HDD در نظر گرفت.
آیا با نرم‌افزار می‌توان هارد فرمت شده را ریکاوری کرد؟
اگر هارد از نظر سخت‌افزاری سالم باشد، در بعضی شرایط نرم‌افزارهای تخصصی بازیابی اطلاعات قادرند فایل‌های حذف‌شده یا اطلاعات یک پارتیشن فرمت‌شده را پیدا کنند. در صورت وجود خرابی سخت‌افزاری، استفاده از نرم‌افزار بدون بررسی تخصصی توصیه نمی‌شود.
